Paragraaf E: Grondbeleid

Grondbeleid is het samenhangende geheel van handelingen over grondtransacties en grondontwikkeling. Het geeft aan welke mogelijkheden er zijn om een gebied tot ontwikkeling te brengen en welke rol de gemeente (actief/ faciliterend) hierin kan vervullen.

Actief grondbeleid omvat alle fasen van het exploiteren van grond. De aankoop van gronden, eventuele sloop en/of bouwrijp maken tot en met de uitgifte/verkoop van bouwgrond. Bij actief grondbeleid exploiteert de gemeente voor eigen rekening en risico gronden. De gemeente legt bij actief grondbeleid de publieke voorzieningen aan en kan in beginsel alle productiekosten doorberekenen in de gronduitgifteprijzen, mits de marktprijs niet wordt overschreden. Bij een actief grondbeleid wordt een gemeentelijke grondexploitatie opgesteld.

Faciliterend grondbeleid houdt in dat de gemeente het particulieren mogelijk maakt om grond te exploiteren. De gemeentelijke kosten die verbonden zijn aan de ontwikkeling, moet de gemeente verhalen op de particuliere exploitant. De gemeente koopt zelf geen grond aan en beperkt zich tot haar publieke taak. Deze taak bestaat vooral uit het toetsen van de plannen aan vastgestelde beleidskaders, begeleiden van inspraakprocedures en het vaststellen van het bestemmingsplan en zo nodig het exploitatieplan. Bij faciliterend grondbeleid wordt geen gemeentelijke grondexploitatie opgesteld.

Het grondbeleid van de gemeente Castricum is vastgelegd in de Nota Grondbeleid (vastgesteld door de raad in september 2019) en wordt gebruikt als sturingsinstrument om de gemeentelijke doelstellingen te realiseren op verschillende beleidsterreinen. 

Primair hanteert de gemeente Castricum een facilitaire grondhouding. De gemeentelijke doelstellingen worden gecontracteerd in anterieure overeenkomsten. Actief grondbeleid en strategische grondaankopen kan evengoed na instemming door de gemeenteraad. 

Aan het opstellen van financiële rapportages van gemeenten zijn regels verbonden. De Commissie Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) verplicht gemeenten om in de begroting en jaarrekening een paragraaf over het grondbeleid op te nemen. 

Per 2026 zijn er actieve grondexploitaties voor Limmen-Zandzoom, Dampegheest en Koekoeksbloem. Dampegheest is in 2023 geopend en Koekoeksbloem in 2024. 

Limmen-Zandzoom 
Limmen-Zandzoom betreft een bouwplan van 650 woningen en een supermarkt vanuit de ambitie om kostenneutraal een groen woningbouwprogramma te realiseren, inclusief aansluiting op de A9 en groenprojecten volgens regionale afspraken. De woningen worden grotendeels gerealiseerd door de GEM. Enkele woningen worden gerealiseerd door verschillende zelfrealisatoren. De mutatie in 2024 betreft voornamelijk grondverkoop. Daarnaast zijn zowel anterieure- als posterieure exploitatiebijdragen ontvangen en plankosten gemaakt. De boekwaarde per 31-12-2024 is dus gedaald ten opzichte van vorig jaar.

Dampegheest 
De locatie Dampegheest betreft een perceel braakliggende grond. De beoogde functie betreft een hospice aangevuld met een kleinschalig woningbouwplan, bestaande uit 8 seniorenwoningen en een woonkavel. In 2024 zijn plankosten gemaakt om het plan te begeleiden. Dit heeft geleid tot een beperkte rentelast. De boekwaarde is dus iets gestegen.

Koekoeksbloem 
De woningbouwontwikkeling Koekoeksbloem betreft de herontwikkeling van de voormalige Montessorischool en de herinrichting van de omliggende openbare ruimte. Het bouwplan betreft de realisatie van 89 huurappartementen in het sociale- en midden-huur segment. In 2024 heeft de gemeenteraad de grondexploitatie Koekoeksbloem geopend. Hiermee maakt dit project administratief gezien geen onderdeel meer uit van de Immateriële Vaste Activa.

Om de gemeenteraad in staat te stellen zijn controlerende rol adequaat te kunnen uitvoeren, is een transparant inzicht in de grondexploitaties en de geprognotiseerde resultaten noodzakelijk. Jaarlijks worden de grondexploitaties geactualiseerd. Aan de hand van de vastgestelde ruimtelijke kaders, uitgangspunten en planning worden eventuele afwijkingen in programma, fasering en resultaat inzichtelijk gemaakt. De samenvatting wordt gerapporteerd in deze paragraaf. 

De grondkosten, plankosten, uitvoeringskosten en bijkomende kosten (rente) worden ten laste van een grondexploitatie gebracht. De in de toekomst verwachtte opbrengsten uit grondverkoop en overige baten worden ten gunste van de grondexploitatie gebracht.

Nog vast te stellen grondexploitaties (MVA)

De gemeente Castricum kan ook over vastgoedobjecten of onroerende zaken beschikken waarvan op voorhand wel vaststaat dat deze als bouwgrond zullen gaan fungeren, maar waarvoor (nog) geen operationele grondexploitatie is vastgesteld of bouwplan voor beschikbaar is. Momenteel is dat alleen het geval bij de Maranathakerk. 

Zodra de gemeenteraad een grondexploitatie opent, kan het desbetreffende vastgoed worden ingebracht tegen verwervingskosten of duurzaam lagere boekwaarde

Immateriële Vaste Activa (IMVA)

Niet alle projecten met een gemeentelijke grondpositie zijn al zo concreet uitgewerkt dat hiervoor een grondexploitatie kan worden vastgesteld. Kosten die worden gemaakt in de periode vóórdat een grondexploitatie is vastgesteld, worden geactiveerd onder de immateriële vaste activa. Voor de voorbereidingskosten geldt dat hiervoor bestuurlijke instemming nodig is en dat na 5 jaar de kosten hebben geleid tot een actieve grondexploitatie, dan wel zijn afgeboekt ten laste van het jaarresultaat. Momenteel heeft Castricum niets geadministreerd onder deze categorie.