Paragraaf D: Financiering

In deze paragraaf staat de gemeentelijke financieringsfunctie centraal en de beheersing van bijbehorende risico’s. De gemeentelijke treasuryfunctie voert financiële taken uit binnen de kaders van de Wet financiering decentrale overheden (fido) en het treasurystatuut. Allereerst wordt in deze paragraaf ingegaan op de toekomstige financieringsbehoefte en de bijbehorende renteverwachting aan bod. Hierbij wordt ingegaan op de balansprognose en het verwachte EMU-saldo. Ten slotte worden de verschillende risico’s en de beheersing hiervan behandeld.

a. Marktontwikkelingen en rentevisie
Voor de tarieven op de geldmarkt (leningen korter dan een jaar) wordt veelal gekeken naar het rentetarief dat banken elkaar onderling berekenen (de Euribor) en voor de kapitaalmarkt (leningen langer dan een jaar) naar de rente op staatsleningen. Over het algemeen geldt dat de rente hoger wordt bij een langere looptijd van de lening. Het afgelopen jaar (peildatum 24 september 2025) zijn de rentestanden voor kort geld gedaald en voor lang geld gestegen. Het 3-maands Euribor-tarief is gedaald van 3,431% naar 1,996%  en het 10-jaars staatsleningtarief is gestegen van 2,5% naar 2,91%. De rentevisie van de gemeente is gebaseerd op de recente rentedaling vanuit het ECB (Europese Centrale Bank) en de algemene verwachting dat de rente in 2025 verder gaat dalen.

b. Renteschema 

 De aanbeveling van de BBV is om via het zogenaamde renteschema het renteresultaat op het taakveld treasury inzichtelijk te maken. Dit levert het onderstaande schema op.

Omslagrente
Conform BBV voorschriften moet de omslagrente jaarlijks worden herijkt en, indien nodig, worden aangepast. Uit de laatste actualisatie blijkt dat  de omslagrente gelijk is gebleven, deze is 2%.

c. Financieringspositie
Voor de financiering van de investeringen passen wij “totaalfinanciering” toe. Dit betekent dat voor iedere investering niet 1-op-1 een lening wordt aangetrokken, maar voor de investeringen maken wij gebruik van meerdere financieringsbronnen. Deze bronnen zijn primair het eigen vermogen en aangetrokken langlopende geldleningen.

Voor de programmabegroting is een liquiditeitsprognose opgesteld. De financieringsbehoefte is afhankelijk van een aantal elementen. Met name: het investeringsniveau, het exploitatiesaldo (voor mutaties in de reserves), mutaties in het grondbedrijf (uitgaven aan aankoop grond, etc. en verkoopopbrengsten van grond) en herfinancieringen van lopende geldleningen.

Het exploitatiesaldo (excl. afschrijvingen en mutaties in de voorzieningen) voor mutaties in de reserve is vanaf 2026 negatief. Het investeringsvolume de komende jaren is door de voornemens (met name op het gebied van onderwijs en investeringen in de openbare ruimte) de komende jaren relatief hoog. Het grondbedrijf laat de komende jaren een positieve kasstroom zien.

De geprognosticeerde financieringsbehoefte in 2026 en verder is:

d. Balansprognose
De geprognosticeerde balans is bedoeld om meer inzicht te geven
in de financieringspositie en de ontwikkeling van het EMU-saldo. Dit
levert het volgende beeld op.

De Wet Houdbare overheidsfinanciën (hof) bevat de bepaling dat het Rijk en de decentrale overheden een gezamenlijke en gelijkwaardige inspanningsplicht hebben om de Europese begrotingseisen te respecteren (maximaal 3% tekort van bruto binnenlands product). Dit wordt gemonitord via het zogenaamde EMU-saldo. Dit is gebaseerd op werkelijke kasstromen en niet op baten en lasten. Zie onderstaande tabel:

Het berekende EMU-saldo voor 2026 t.m. 2029 is negatief. Met name door een investeringssaldo (een hoger investeringsvolume t.o.v. het jaarlijkse afschrijvingsbedrag).

Een belangrijk uitgangspunt van de Wet fido is het vermijden van grote fluctuaties in de rentelasten. Teneinde een grens te stellen aan de korte financiering (rentetypische looptijd tot één jaar) is in de Wet fido de kasgeldlimiet opgenomen. De kasgeldlimiet wordt berekend als een percentage (8,5%) van het totaal van de begroting van de gemeente bij aanvang van het jaar. In onderstaande tabel volgt de ontwikkeling van de kasgeldlimiet over de jaren 2026 tot en met 2029:

Castricum probeert de kasgeldlimiet maximaal te benutten vanuit de gedachte dat de rente op de rekening-courant doorgaans lager is dan op langlopende leningen. Daarnaast is er meer flexibiliteit als bijvoorbeeld eerder dan verwacht grote bedragen worden ontvangen.

De renterisiconorm is ingesteld om de rentegevoeligheid van de leningportefeuille met een rentetypische looptijd van langer dan een jaar te beperken. De renterisiconorm wordt berekend door een vastgesteld percentage (20%) te vermenigvuldigen met het begrotingstotaal. Het renterisico heeft betrekking op de vaste schuld en op het bedrag waarover renterisico wordt gelopen. Naast de renteherzieningen zijn hiervoor ook de herfinancieringen van belang, want het renterisico wordt verkleind door aflossingen in de tijd te spreiden.

In onderstaande tabel wordt de renterisiconorm vergeleken met het renterisico:

Het kredietrisico is het risico dat de tegenpartij niet aan haar contractuele verplichtingen kan voldoen en dus aan de gemeente zijn verstrekte lening niet terugbetaalt.

Borgstellingen kunnen op twee manieren voorkomen:

1. Directe borgstelling
2. Achtervang

Bij directe borgstelling staat de gemeente jegens geldgevers borg voor de betaling van rente en aflossing op langlopende geldleningen die door lokale organisaties, instellingen of verenigingen zijn aangetrokken die veelal activiteiten verzorgen welke in het verlengde liggen van de gemeentelijke publieke taak.

Achtervang houdt in dat de gemeente, al dan niet samen met het Rijk, een rol speelt in de zekerheidsstructuur van een waarborgfonds, bijvoorbeeld de Stichting Waarborgfonds Sociale Woningbouw (SWS). Door deze structuur kunnen instellingen die bij een waarborgfonds zijn aangesloten tegen de laagste rente lenen. Mede vanwege de strenge toelatingscriteria en periodieke toetsing door het fonds loopt de gemeente hierbij een veel lager risico dan bij directe borgstellingen. Waarborgfonds SWS is enige jaren geleden in het nieuws geweest vanwege wanbeleid onder diverse woningcorporaties. De branche stond onder grote druk. Tot op heden heeft dit nog niet geleid op een beroep op de achtervangfunctie.