Paragraaf B: Weerstandsvermogen en risicomanagement

Wij hebben de risico's die van invloed zijn op de bedrijfsvoering in kaart gebracht. Door inzicht in de risico's wordt de gemeente in staat gesteld om op verantwoorde wijze besluiten te nemen, zodat de risico’s nu en de risico’s gerelateerd aan toekomstige ontwikkelingen in verhouding staan tot de vermogenspositie van de organisatie. Op basis van de geïnventariseerde risico’s is ook het weerstandsvermogen berekend.

Daarnaast zijn in deze paragraaf de vijf verplichte BBV (Besluit Verantwoording Begroting) financiële kengetallen opgenomen. Doelstelling is dat de kengetallen en de beoordeling gezamenlijk op eenvoudige wijze inzicht geven aan de raad over de financiële positie van de gemeente.

Om de risico's van onze gemeente in kaart te brengen is een risicoprofiel opgesteld. Uit de inventarisatie zijn vanuit de domeinen bijna honderd risico's in beeld gebracht met een mogelijk financieel gevolg, waarbij wij voor deze programmabegroting geselecteerd hebben op het jaar 2026 en verder. In het volgende overzicht worden de 10 risico's gepresenteerd met de meeste invloed op de hoogte van de benodigde weerstandscapaciteit.

Overigens: de bedrijfsvoering risico’s zijn met ingang van 2017 overgegaan naar de Werkorganisatie BUCH. In de begroting 2026 van de werkorganisatie zijn in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing deze risico’s opgenomen.

Totaal grote risico’s: € 6.856.000
Overige risico’s: € 10.686.895
Totaal alle risico's: € 17.542.895

Op basis van de ingevoerde risico's is een risicosimulatie (ook wel Monte Carlo simulatie genoemd) uitgevoerd. De risicosimulatie wordt toegepast omdat het reserveren van het maximale bedrag (zie hiervoor) ongewenst is. De risico's zullen immers niet allemaal tegelijk en in hun maximale omvang optreden.

Figuur 1 toont de resultaten van de risicosimulatie. De horizontale as bevat schattingen van de totale schadelast van alle risico’s, de verticale as geeft weer hoe groot de kans is dat de op de horizontale as vermelde bedragen voorkomen (het gaat hier om percentages).

Uit tabel 2 is af te lezen dat het 90% zeker is dat alle risico's kunnen worden afgedekt met een bedrag van (afgerond) € 2.927.000 benodigde weerstandscapaciteit).

Tevens dient rekening te worden gehouden met de bedrijfsvoering risico’s. Die zijn opgenomen in de Begroting 2026 van de Werkorganisatie BUCH. Voor Castricum is daarin een benodigde weerstandscapaciteit weergegeven van € 536.000. Daarnaast nemen we deel in nog een aantal andere gemeenschappelijke regelingen. Op basis van deze begrotingen moeten we rekening houden met € 109.000 De totale benodigde weerstandscapaciteit komt daarmee op € 3.572.000.

De beschikbare weerstandscapaciteit van Gemeente Castricum bestaat uit het geheel aan middelen dat de organisatie daadwerkelijk beschikbaar heeft om de risico's in financiële zin af te dekken. Het weerstandsvermogen is het vermogen om financiële tegenvallers op te vangen. Voor het weerstandsvermogen zijn de aanwezige weerstandscapaciteit en de risico’s van belang. De weerstandscapaciteit bestaat uit de middelen en de mogelijkheden waarover wij als gemeente beschikken om niet begrote en voorziene kosten te dekken. Onder risico’s worden verstaan, die risico’s die niet anderszins zijn ondervangen en die ook niet (in die mate) te verwachten waren.

Ten aanzien van de weerstandscapaciteit heeft de gemeente Castricum tot haar beschikking:

1. vrije aanwendbare reserves (m.a.w. de algemene reserve);
2. stille reserves;
3. onbenutte belastingcapaciteit.

In de Begroting 2026 bestaat de weerstandscapaciteit uit (betreft prognose stand per 1 januari 2026)
Ad 1: stand van de algemene reserve (incl. Grondbedrijf) ad € 23,573 mln.
Ad 2: stille reserves *) uit hoofde van woningbezit (prijspeil per 1-1-2024) ad € 1,257 mln.
Ad 3: onbenutte belastingcapaciteit **) vooralsnog te stellen op € 6,227 mln.

De totale weerstandscapaciteit bedraagt hiermee € 31.057.000.
*) Stille reserves
In de gemeente Castricum is er sprake van diverse woningen die niet bedrijfsgebonden zijn en niet behoren tot het grondbedrijf. De getaxeerde WOZ-waarde bedraagt naar het prijspeil van 1 januari 2024 € 1.257.000 (marktwaarde bij vrije oplevering). Herwaardering vindt op dit moment plaats t.b.v. waarde op peildatum 1-1-2025.
**) Onbenutte belastingcapaciteit
De omvang van de onbenutte belastingcapaciteit is de ruimte tussen enerzijds de feitelijke opbrengst uit het totaal van de onroerende zaakbelasting, de rioolheffing
en de afvalstoffenheffingen en anderzijds de opbrengst die de gemeente zou moeten realiseren indien zij een beroep zou doen op een aanvullende bijdrage op grond van artikel 12 van de Financiële Verhoudingswet (de zogenaamde art. 12-norm).

Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, dient de relatie te worden gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico's en de daarbij gewenste weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit. De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit, kan worden afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen.

Ratio weerstandsvermogen =Beschikbare weerstandscapaciteit  gedeeld door de benodigde weerstandscapaciteit.

€ 31.057.000/€ 3.572.000 = 8,69

De normtabel is ontwikkeld in samenwerking met de Universiteit Twente. Het biedt een waardering van het berekende ratio.

Het ratio van uw organisatie valt in klasse A. Dit duidt op een uitstekend weerstandsvermogen. Hierbij de opmerking dat voor het aankomende jaar geldt dat er hard wordt gewerkt om oplossingen tot stand te brengen voor de teruglopende middelen en ondertussen uit te voeren wat onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke instellingen van ons verwachten.

Doelstelling van deze kengetallen en bijbehorende beoordeling is om op eenvoudige wijze inzicht geven in de financiële positie van de gemeente. Het gaat om de volgende kengetallen:

1. Netto schuldquote en de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
   De netto schuld weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen.
2. Solvabiliteitsratio
   Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen.
3. Structurele exploitatieruimte
   De structurele exploitatieruimte geeft aan hoe wendbaar een gemeente is. Als de structurele baten hoger zijn dan de structurele lasten is een gemeente in staat om (structurele) tegenvallers op te vangen.
4. Grondexploitatie
   In dit kengetal wordt de waarde van de bouwgrond gerelateerd aan de totale baten.
5. Belastingcapaciteit
   Deze indicator geeft aan hoe de belastingdruk zich verhoudt tot het landelijk gemiddelde.

De provincie als financieel toezichthouder heeft zogenaamde signaleringswaarden gedefinieerd. Deze signaleringswaarden moeten worden gezien als een hulpmiddel om het risico per kengetal in te schatten en is hiermee geen norm. De provincie onderscheidt drie categorieën: A: minst risicovol, B: gemiddeld risico en C: meest risicovol.

In de onderstaande tabel worden de kengetallen met signaleringswaarden getoond:

Hieronder worden de uitkomsten van de verschillende kengetallen gepresenteerd en is de bijbehorende signaleringswaarde weergegeven:

Onderstaand worden de kengetallen nader toegelicht:

De netto schuldquote blijft op een niveau van 40-80%. Op dit moment wordt voldaan aan de norm van de VNG (uitgave Houdbare gemeentefinanciën; < 100% is voldoende en > 130% is onvoldoende).
De solvabiliteitsratio was ooit matig, maar m.n. door de opbrengst van de aandelen Eneco is deze gestegen en voldoet aan de VNG norm (uitgave Houdbare gemeentefinanciën; <20% is onvoldoende, tussen 20-50% is voldoende). Voor 2026  wordt ruim voldaan aan de laatste norm, ratio is 32%. Door de financiering van de toekomstige investeringen daalt de ratio wel.
De begroting 2026 is structureel in evenwicht. Dit is niet  geheel van toepassing op de meerjarenraming 2027-2029.
Voor de berekening van het kengetal grondexploitatie worden de niet in exploitatie genomen gronden en de bouwgrond in exploitatie bij elkaar opgeteld en gedeeld door de totale baten. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. Hoe lager de ratio hoe minder de relevantie van negatieve waarde ontwikkeling bouwgrond in exploitatie voor de begroting en daarmee een lager risico voor de gemeente. Er is geen VNG
norm.
Belastingcapaciteit is het kengetal van onze gemeentelijke woonlasten (van een meerpersoonshuishouden) ten opzichte van het landelijk gemiddelde (t-1). In de woonlasten worden meegenomen de afvalstoffenheffing, de rioolheffing en de onroerende zaakbelasting. De woonlasten in Castricum liggen onder de gemiddelde woonlasten van Nederland van het voorgaande jaar.

Verwacht oordeel Provincie betreffende begroting 2026:
Verwacht wordt dat we wederom onder repressief toezicht komen, omdat de jaarschijf 2026 structureel sluitend is.